Kleszcz u dziecka — jak go usunąć i kiedy iść do lekarza

W skrócie: kleszcza usuwa się od razu, samodzielnie i mechanicznie: chwyt pęsetą albo kartą do usuwania kleszczy tuż przy skórze, jednym zdecydowanym ruchem w górę, a potem dezynfekcja miejsca ukłucia. Nie smarujemy go niczym, nie przypalamy i nie próbujemy wykręcać. Do lekarza idziemy, gdy pojawi się powiększająca się czerwona plama wokół ukłucia, gorączka, ból głowy albo dziecko po prostu źle się czuje. Ukąszenie jest zdarzeniem objętym NNW, a borelioza i odkleszczowe zapalenie opon mózgowych mają w polisie osobne świadczenie.

Nie jestem lekarzem i nie będę udawał, że nim jestem. Jestem agentem ubezpieczeniowym i tatą trójki dzieci, więc kleszcze oglądałem raczej na plecach własnych dzieciaków niż w gabinecie. To, co mogę zrobić, to poukładać wiedzę o tym, co zrobić od razu, kiedy przestać kombinować i pojechać do lekarza oraz co z tego wszystkiego pokrywa polisa NNW — bo tę ostatnią część znam od podszewki.

Jak bezpiecznie usunąć kleszcza?

Zasada numer jeden brzmi: im szybciej, tym lepiej. Kleszcza usuwa się od razu po znalezieniu, nie po weekendzie i nie po powrocie z działki.

Ostatni punkt wygląda niepozornie, a jest jednym z ważniejszych. Jeśli za dwa tygodnie coś się zacznie dziać, lekarz zapyta, kiedy i gdzie doszło do ukłucia. Zdjęcie telefonem plus notatka w kalendarzu załatwiają sprawę w dziesięć sekund. Przy okazji to samo zdjęcie bywa potem najlepszym dowodem przy zgłoszeniu szkody z ubezpieczenia.

Jeśli w skórze zostanie fragment kleszcza, nie rozgrzebuj tego igłą. Zdezynfekuj miejsce i pokaż je lekarzowi albo pielęgniarce.

Dlaczego domowe sposoby bardziej szkodzą, niż pomagają?

Krąży zestaw rad, które przekazuje się z pokolenia na pokolenie i które warto po prostu odstawić.

• Smarowanie tłuszczem, masłem, olejem czy lakierem do paznokci. Kleszcz nie „wychodzi sam". Podrażniony i pozbawiony dostępu powietrza dłużej tkwi w skórze, a to działa dokładnie przeciwko nam, bo liczy się czas.
• Przypalanie zapałką albo papierosem. Do ryzyka związanego z ukłuciem dokładamy oparzenie skóry dziecka.
• Wykręcanie i kręcenie w kółko. Łatwo wtedy urwać kleszcza i zostawić fragment w skórze.
• Czekanie do rana albo do poniedziałku. To najczęstszy błąd i jedyny, który naprawdę nic nie kosztuje, żeby go uniknąć.

W praktyce najlepiej mieć w apteczce jedno narzędzie do kleszczy i trzymać je razem z plastrami, a nie w szufladzie w garażu. Przy dziecku, które wierci się i płacze, sprawność ma znaczenie.

Kiedy trzeba pojechać z dzieckiem do lekarza?

Tutaj kończy się moja rola i zaczyna rola medyka. Poniższe sytuacje są powszechnie wskazywane jako powód kontaktu z lekarzem, a nie do dalszego obserwowania w domu:

• Rumień wędrujący, czyli powiększająca się czerwona plama wokół miejsca ukłucia, często z jaśniejszym środkiem. Może pojawić się po kilku dniach, a nawet po kilku tygodniach.
• Gorączka, dreszcze, ból głowy, ból mięśni i stawów, wyraźne osłabienie w okresie po ukłuciu.
• Złe samopoczucie dziecka bez innej przyczyny — apatia, senność, brak apetytu.
• Miejsce ukłucia, które puchnie, boli, sączy się albo mocno czerwienieje.
• Kleszcz w trudnym miejscu — powieka, okolica oka, małżowina uszna, okolice intymne — albo taki, którego nie udało się usunąć w całości.
• Wątpliwości. Serio. Wizyta u lekarza rodzinnego kosztuje kwadrans, a spokój bywa bezcenny.

Zwykłe zaczerwienienie wielkości grosza, które pojawia się od razu i znika po dobie, to najczęściej reakcja na samo ukłucie. Ale ocena należy do lekarza, nie do rodzica z internetem.

Jak ograniczyć ryzyko przed wyjściem do lasu?

Kleszcze nie spadają z drzew. Czekają w trawie i niskich krzewach, więc najczęściej wczepiają się poniżej kolan i wędrują w górę.

Kilka rzeczy, które u nas w domu weszły w nawyk: jasne, długie ubranie na wycieczkę do lasu (na jasnym materiale kleszcza po prostu widać), skarpetki naciągnięte na nogawki, czapka przy wysokiej trawie i przegląd całego ciała po powrocie, ze szczególną uwagą na zgięcia kolan, pachwiny, pachy, kark, linię włosów i za uszami. U małych dzieci kleszcz bardzo lubi głowę.

Warto też pamiętać, że nie chodzi wyłącznie o Puszczę Białowieską. Trawnik na osiedlu, park miejski i ogródek przy domu też są w grze. Sezon również nie kończy się we wrześniu: kleszcze są aktywne wszędzie tam, gdzie jest ciepło i wilgotno, więc łagodna jesień przedłuża go o całe tygodnie.

U nas sprawdza się prosty rytuał: powrót z dworu, prysznic, przegląd. Przy dwóch osobach dorosłych zajmuje to minutę na dziecko, a przy okazji uczy starsze dzieci samodzielnego sprawdzania się, co za kilka lat będzie jedyną formą kontroli, na jaką się zgodzą.

Co zapisać, jeśli będziesz zgłaszać szkodę?

Ta część należy już do mnie, bo dotyczy dokumentów, a nie zdrowia. Przy ukąszeniu ubezpieczyciel patrzy na trzy rzeczy: kiedy doszło do zdarzenia, czy jest ślad w dokumentacji medycznej oraz co dokładnie rozpoznano.

W praktyce oznacza to: data i okoliczności zapisane w dniu ukłucia, wizyta u lekarza, jeśli pojawi się cokolwiek niepokojącego, oraz zachowana dokumentacja z tej wizyty. Do zgłoszenia przydaje się numer polisy, numer rachunku bankowego i imienne rachunki, jeśli były jakieś koszty. Paragon bez danych pacjenta niczego nie dowodzi, o czym rodzice dowiadują się zwykle po fakcie.

Co z tego pokrywa NNW dziecka?

Ukąszenie kleszcza mieści się w klauzuli obejmującej ugryzienia, ukąszenia i użądlenia. Świadczenie jest wypłacane bez konieczności wykazywania trwałego uszczerbku, a osobna, wyższa kwota przewidziana jest dla dwóch konkretnych rozpoznań.

Dwie rzeczy, o których warto wiedzieć zawczasu. Po pierwsze, zgłoszenie ma termin: 14 dni od zdarzenia, a przy kleszczu „zdarzeniem" jest samo ukłucie, nie diagnoza postawiona miesiąc później. Po drugie, zwrot kosztów leczenia i rehabilitacji działa wyłącznie na terenie Polski — o tym trzeba pamiętać przy wakacjach za granicą, bo tam potrzebna jest zupełnie inna ochrona, opisana przy ubezpieczeniu turystycznym.

To jest zresztą dobra ilustracja szerszej zasady, że polisa wypłaca także wtedy, gdy po zdarzeniu nie zostaje żaden trwały ślad. Rozpisałem ten mechanizm w tekście o tym, czy NNW zapłaci, gdy uraz zagoi się bez śladu.

Przeczytaj również

• Ile dostanę z NNW za złamaną rękę dziecka?